Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Πολυτεχνείο: Να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους

Κώστας Στούπας (στο Llberar.gr)

Υπάρχουν λαοί που κοιτούν μπροστά και λαοί που κοιτούν πίσω. Εμείς ανήκουμε στους δεύτερους. Με τις αρχαιότητες, με τις «ορθοδοξίες» που τραγουδούσε ο Σαββόπουλος, με τον Εμφύλιο, με το Πολυτεχνείο. Το βλέμμα της συντριπτικής πλειονότητας μένει καρφωμένο στο χθες. Σαν τεμπέληδες ανιψιούς που στηρίζουν την ευημερία τους στην κληρονομιά ενός θείου που δεν γνώρισαν ποτέ.

Ας ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα. Τα παιδιά που στάθηκαν μπροστά στα τανκς των βασανιστών και δολοφόνων της Χούντας ήταν ήρωες. Τους οφείλουμε σεβασμό, και στους νεκρούς ακόμη περισσότερο. Η εξέγερση βέβαια  χρησίμευσε ως αφορμή για το πραξικόπημα του Ιωαννίδη οκτώ μέρες αργότερα. Αυτό δεν αφαιρεί τίποτα από την αξία της πράξης και της θυσίας τους.

Να είμαστε όμως ειλικρινείς. Η Χούντα δεν έπεσε από το Πολυτεχνείο, όπως και η Ελλάδα δεν απελευθερώθηκε από τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974, μέσα σε λίγες μέρες, από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Την εισβολή την προκάλεσε η ίδια η Χούντα, όταν ανέτρεψε τον Μακάριο και έβαλε στη θέση του το ανδρείκελο Σαμψών. Αυτά παθαίνουν οι χώρες που αντικαθιστούν τη διπλωματία και την πολιτική με ανίδεους καραβανάδες που παριστάνουν τους ειδικούς.

Το πρόβλημα δεν είναι το Πολυτεχνείο. Είναι η μυθολογία που στήθηκε γύρω του μετά το 1974. Η εξέγερση έγινε τίτλος ευγενείας. Όποιος είχε περάσει, ή έλεγε ότι είχε περάσει, από την πύλη της Πατησίων ή της Στουρνάρη απέκτησε δικαίωμα σε θέση: στην πολιτική, στα συνδικάτα, στις ΔΕΚΟ, στα πανεπιστήμια, στις εφημερίδες. Η θυσία των λίγων έγινε άλλοθι για την αναρρίχηση πολλών.

Και αυτή η ελίτ χρεοκόπησε τη χώρα. Τα νούμερα είναι γνωστά. Η Ελλάδα μπήκε στη Μεταπολίτευση με δημόσιο χρέος κάτω από το 20% του ΑΕΠ. Η παπανδρεϊκή λαίλαπα παρέλαβε το 1981 χρέος γύρω στο 25%. Το 1990 είχε φτάσει περίπου στο 70% και, με τη φόρα που είχε πάρει, άγγιξε το 100% το 1993. Τότε μπήκαν τα θεμέλια της χρεοκοπίας. Ο Κώστας Καραμανλής, το 2004-2009, απλώς ολοκλήρωσε το έργο, με το χρέος στο 127% και το έλλειμμα στο 15,4%.

Δεν θα αδικήσω κανέναν. Η κοινωνία ψήφιζε, χειροκροτούσε και εισέπραττε. Οι διορισμοί, οι συντάξεις στα πενήντα και τα δανεικά που γράφονταν ως έσοδα δεν επιβλήθηκαν με τανκς. Τα ζητήσαμε. Και η γενιά μου, που θεωρούσε το Πολυτεχνείο δικό της κεφάλαιο, ζήτησε περισσότερα απ' όλους. Ο Πάγκαλος το είχε διατυπώσει μια χαρά: «Μαζί τα φάγαμε…».

Σεβόμαστε λοιπόν τους ήρωες, και ακόμη περισσότερο τους νεκρούς. Δεν σεβόμαστε τους τυμβωρύχους της γενιάς του Πολυτεχνείου, που αργότερα ρήμαξαν τη χώρα στο όνομά τους.

Η μεγαλύτερη ζημιά όμως δεν ήταν οικονομική. Ήταν ιδεολογική. Η μυθοποίηση του Πολυτεχνείου εδραίωσε την ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς, με τους όρους του Γκράμσι. Για τον Ιταλό κομμουνιστή, ηγεμονία σημαίνει να κυβερνάς όχι με την αστυνομία αλλά με το κοινό αίσθημα: να ορίζεις τι θεωρείται αυτονόητο, ακόμη κι όταν δεν είσαι στην κυβέρνηση. Η Αριστερά για δεκαετίες κέρδιζε τα αμφιθέατρα, τα σχολικά βιβλία, τα σαλόνια και τις επετείους. Ακόμη και η Δεξιά μιλούσε τη γλώσσα της. Ακόμη και σήμερα, πας μη αριστερός χαρακτηρίζεται ακροδεξιός και φασίστας.

Και δεν ήταν μια Αριστερά δημιουργική και προοδευτική, σαν εκείνη στη Σκανδιναβία που έχτισε κράτος πρόνοιας με ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Ήταν μια Αριστερά κρατικοδίαιτη, παρασιτική, σοβιετόφιλη και οπισθοδρομική. Έβλεπε τον επιχειρηματία ως ύποπτο, το κέρδος ως ντροπή και το κράτος ως λάφυρο. Μάθαινε στα παιδιά να αμφισβητούν τα πάντα εκτός από την ίδια.

Μισό αιώνα μετά, κάθε Νοέμβρη επαναλαμβάνεται η ίδια ιεροτελεστία: πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία, μολότοφ στα Εξάρχεια, λόγοι για τον «ανολοκλήρωτο αγώνα». Κανείς δεν λέει ούτε μία κουβέντα για το τι κάναμε με τη Δημοκρατία που έστω μας χάρισαν εκείνα τα παιδιά.

Οι νεκροί εκτός από  στεφάνια χρειάζονται και κληρονόμους που δουλεύουν και σκέφτονται. Τα πολυτεχνεία εκτός από τα οδοφράγματα πρέπει να διαπρέπουν και στη σχεδίαση και ανάπτυξη μικροεπεξεργαστών για να μη χάσουμε το τρένο της τεχνολογικής επανάστασης και της ελευθερίας στο μέλλον.

Ποιός (ποιά) φοβάται την Αγνή Νάκου;

Στον αστερισμό των δημοσκοπήσεων κινείται η πολιτική στη χώρα μας, αλλά πέρα από τις επίσημες - αυτές δηλαδή που γίνονται με κανόνες και προ...